Toán lớp 4: Bài 27: Hai đường thẳng vuông góc

Mục tiêu bài học

• Nhận biết được hai đường thẳng vuông góc.
• Dùng ê ke để kiểm tra góc vuông.
• Tìm được các cặp cạnh vuông góc trong hình.

Kiến thức cần nhớ

• Hai đường thẳng vuông góc cắt nhau tạo góc 90°.
• Kí hiệu ⊥ biểu thị quan hệ vuông góc.
• Hai đường cắt nhau tạo bốn góc 90°.
• Dùng cạnh ê ke và thước làm đường dẫn.
• Dựa vào các góc vuông hoặc các cặp cạnh đối diện của hình chữ nhật.
• Các cạnh đã nêu có quan hệ vuông góc.

Khởi động và dự đoán

• Hai đường thẳng a và b vuông góc. Kí hiệu nào đúng?

Thuật ngữ và kí hiệu

Nhận biết hai đường thẳng vuông góc

Công thức, điều kiện và ý nghĩa

Biểu thức	Điều kiện	Ý nghĩa
Hai đường thẳng vuông góc cắt nhau tạo góc 90°.

Tự kiểm tra kiến thức nền

• Em hãy làm một ví dụ ngắn để nhắc lại Góc vuông.
• Em hãy làm một ví dụ ngắn để nhắc lại Ê ke.

Phản ví dụ chống học máy móc

• Mai vẽ đường b qua M nhưng góc với a đo được 85°. Hãy nhận xét và sửa. Hình vẽ chưa thỏa điều kiện vuông góc.

Ứng dụng và mô hình thực tế

• Tính số lượng, chi phí và chia đều trong sinh hoạt hằng ngày.

Minh họa trực quan

Minh họa Bài 27: Hai đường thẳng vuông góc

Quan sát nhãn và kiểm tra bằng ê ke khi cần.

Nhận biết hai đường thẳng vuông góc

Dữ kiện trên hình

AH ⊥ d góc AHD = 90°

Ví dụ giải từng bước

Ví dụ 1

Nêu cách kiểm tra hai đường thẳng trên giấy có vuông góc hay không.

1. 1 Đặt dụng cụ đúng vị trí.
2. 2 Đối chiếu các cạnh đường với dụng cụ.

Đáp án: Đặt góc vuông của ê ke vào giao điểm; nếu hai cạnh ê ke trùng hai đường thì chúng vuông góc.

Ví dụ 2

Mô tả các bước vẽ đường b đi qua M và vuông góc với đường a.

1. 1 Đặt ê ke/thước theo đường a.
2. 2 Trượt đến M và kẻ đường b.

Đáp án: Đặt một cạnh góc vuông của ê ke trùng a, trượt đến khi cạnh kia qua M, rồi kẻ b theo cạnh đó.

Ví dụ 3

Hình vuông ABCD có bao nhiêu cặp cạnh kề vuông góc? Liệt kê.

1. 1 Gọi tên các cạnh theo thứ tự.
2. 2 Ghép các cạnh kề hoặc đối diện.

Đáp án: Có 4 cặp: AB⊥BC, BC⊥CD, CD⊥DA, DA⊥AB.

Lỗi sai thường gặp

• An thấy hai đường cắt nhau nên kết luận chúng vuông góc. Cách sửa đúng là gì? Không được kết luận chỉ từ một dấu hiệu thị giác chưa đủ.
• Mai vẽ đường b qua M nhưng góc với a đo được 85°. Hãy nhận xét và sửa. Hình vẽ chưa thỏa điều kiện vuông góc.
• Không chọn “a = b” cho câu “Hai đường thẳng a và b vuông góc. Kí hiệu nào đúng?”; đáp án đúng là “a ⊥ b”.

Bài luyện thêm

• Quan hệ giữa cạnh dọc và cạnh ngang của khung cửa chữ nhật là gì?
• Khẳng định nào mô tả đúng hai đường vuông góc?
• Qua điểm M, đường b đã cho có quan hệ vuông góc với a. Mệnh đề nào đúng?
• An thấy hai đường cắt nhau nên kết luận chúng vuông góc. Cách sửa đúng là gì?
• Nêu cách kiểm tra hai đường thẳng trên giấy có vuông góc hay không.