Toán lớp 4: Bài 28: Thực hành và trải nghiệm vẽ hai đường thẳng vuông góc

Mục tiêu bài học

• Vẽ được đường thẳng đi qua một điểm và vuông góc với đường thẳng cho trước.
• Sử dụng đúng ê ke và thước thẳng.
• Kiểm tra được hình vẽ bằng góc vuông.

Kiến thức cần nhớ

• Hai đường thẳng vuông góc cắt nhau tạo góc 90°.
• Một cạnh góc vuông của ê ke phải lấy đường a làm chuẩn.
• Cạnh còn lại là hướng của đường vuông góc cần vẽ qua M.
• Kẻ theo cạnh góc vuông đi qua M tạo góc 90° với a.
• Hình phải đồng thời thỏa điều kiện đi qua M và vuông góc.
• Kí hiệu ⊥ biểu thị hai đường thẳng vuông góc.

Khởi động và dự đoán

• Để vẽ đường b đi qua M và vuông góc với đường a, trước tiên đặt ê ke thế nào?

Thuật ngữ và kí hiệu

Vẽ hai đường thẳng vuông góc

Công thức, điều kiện và ý nghĩa

Biểu thức	Điều kiện	Ý nghĩa
Hai đường thẳng vuông góc cắt nhau tạo góc 90°.

Tự kiểm tra kiến thức nền

• Em hãy làm một ví dụ ngắn để nhắc lại Hai đường thẳng vuông góc.

Phản ví dụ chống học máy móc

• Mai đặt cạnh ê ke trùng a nhưng khi trượt đã xoay ê ke. Vì sao sai và sửa thế nào? Khi trượt, ê ke phải giữ nguyên phương so với đường chuẩn.

Ứng dụng và mô hình thực tế

• Tính số lượng, chi phí và chia đều trong sinh hoạt hằng ngày.

Minh họa trực quan

Minh họa Bài 28: Thực hành và trải nghiệm vẽ hai đường thẳng vuông góc

Quan sát nhãn và kiểm tra bằng ê ke khi cần.

Vẽ hai đường thẳng vuông góc

Dữ kiện trên hình

O Ox Oy 90°

Ví dụ giải từng bước

Ví dụ 1

Trình bày bốn bước vẽ đường b qua điểm P và vuông góc với đường d.

1. 1 Đặt và trượt ê ke.
2. 2 Kẻ rồi kiểm tra hai điều kiện.

Đáp án: Đặt một cạnh góc vuông của ê ke trùng d; trượt ê ke đến khi cạnh kia qua P; kẻ b theo cạnh đó; kiểm tra P thuộc b và b ⊥ d.

Ví dụ 2

Trên giấy ô vuông, đường d nằm theo một hàng ô. Hãy mô tả cách vẽ đường qua M vuông góc d.

1. 1 Xác định hàng chứa d.
2. 2 Kẻ theo cột qua M và kiểm tra.

Đáp án: Kẻ đường qua M theo một cột ô; hàng và cột của lưới tạo góc 90°, rồi kiểm tra bằng ê ke.

Ví dụ 3

Bạn vẽ b qua M, đo một góc tại giao điểm được 90°. Nêu hai dữ kiện cần ghi để kết luận.

1. 1 Kiểm tra điểm M.
2. 2 Kiểm tra góc vuông rồi kết luận.

Đáp án: Cần ghi M thuộc b và góc giữa a với b bằng 90°; khi đó b đi qua M và b ⊥ a.

Lỗi sai thường gặp

• An kẻ b qua M theo cạnh huyền của ê ke rồi ghi b ⊥ a. Cách sửa đúng là gì? Cạnh huyền không tạo sẵn góc 90° với cạnh góc vuông đang trùng a.
• Mai đặt cạnh ê ke trùng a nhưng khi trượt đã xoay ê ke. Vì sao sai và sửa thế nào? Khi trượt, ê ke phải giữ nguyên phương so với đường chuẩn.
• Không chọn “Ê ke không chạm đường a” cho câu “Để vẽ đường b đi qua M và vuông góc với đường a, trước tiên đặt ê ke thế nào?”; đáp án đúng là “Một cạnh góc vuông trùng đường a”.

Bài luyện thêm

• Sau khi kiểm tra đúng, kí hiệu quan hệ giữa a và b là gì?
• Muốn kẻ đường ngang qua chấm M vuông góc với mép dọc tờ giấy, cạnh nào của ê ke làm chuẩn?
• Thứ tự nào đúng khi vẽ đường vuông góc qua M?
• An kẻ b qua M theo cạnh huyền của ê ke rồi ghi b ⊥ a. Cách sửa đúng là gì?
• Trình bày bốn bước vẽ đường b qua điểm P và vuông góc với đường d.