Toán lớp 8: Bài 18: Thu thập và phân loại dữ liệu

Mục tiêu bài học

• Phân loại được dữ liệu rời rạc, liên tục và dữ liệu không phải số.
• Lựa chọn được phương pháp thu thập phù hợp.
• Phát hiện được dữ liệu không hợp lí hoặc không đại diện.

Kiến thức cần nhớ

• Dữ liệu số rời rạc là số đếm; dữ liệu số liên tục thường là số đo; dữ liệu không phải số là tên nhóm hoặc nhãn.
• Phương pháp thu thập phải phù hợp với câu hỏi và dùng quy trình nhất quán.
• Giá trị bất hợp lí phải được đối chiếu nguồn trước khi sửa hoặc loại.

Khởi động và dự đoán

• Một khảo sát tốt cần biến đo rõ và mẫu đại diện.

Thuật ngữ và kí hiệu

dữ liệu rời rạc dữ liệu liên tục mẫu đại diện

Tự kiểm tra kiến thức nền

• Em hãy nhắc lại: Dữ liệu định tính và định lượng.
• Em hãy nhắc lại: Bảng thống kê.

Phản ví dụ chống học máy móc

• Số áo cầu thủ là nhãn, không phải số đo.

Ứng dụng và mô hình thực tế

• Khảo sát học tập, giao thông và môi trường.

Minh họa trực quan

Minh họa Bài 18: Thu thập và phân loại dữ liệu

Bạn	Số sách	Chiều cao	Phương tiện
An	3	158 cm	Xe đạp
Bình	5	161 cm	Đi bộ
Chi	2	155 cm	Xe buýt

Ví dụ giải từng bước

Ví dụ 1

Phân loại ba dữ liệu: số sách đọc trong tháng, khối lượng cặp, màu cặp.

1. 1 Xác định dữ liệu là đếm, đo hay phân loại.
2. 2 Ghi loại tương ứng cho từng dữ liệu.

Đáp án: Số sách: số rời rạc; khối lượng: số liên tục; màu cặp: không phải số.

Ví dụ 2

Lập kế hoạch ngắn để khảo sát thời gian tự học của học sinh lớp 8.

1. 1 Định nghĩa rõ thời gian tự học và đơn vị.
2. 2 Chọn mẫu đại diện rồi quy định cách thu thống nhất.

Đáp án: Xác định câu hỏi và đơn vị phút; chọn mẫu đại diện các lớp; thu phiếu cùng một tuần; kiểm tra dữ liệu thiếu/bất hợp lí.

Ví dụ 3

Dãy chiều cao (cm) là 152, 160, 158, 15, 155. Em xử lí giá trị 15 thế nào?

1. 1 So sánh 15 với phạm vi các giá trị còn lại.
2. 2 Đối chiếu phiếu gốc rồi mới sửa hoặc loại.

Đáp án: Đánh dấu bất hợp lí và kiểm tra nguồn; không tự sửa trước khi đối chiếu.

Lỗi sai thường gặp

• An coi số áo cầu thủ là dữ liệu số liên tục và tính trung bình số áo. Sai ở đâu? Dạng viết bằng số không đồng nghĩa với dữ liệu định lượng có ý nghĩa tính toán.
• Mai khảo sát việc đọc sách của khối 8 bằng cách chỉ hỏi câu lạc bộ đọc sách. Hãy sửa thiết kế mẫu. Mẫu câu lạc bộ có xu hướng đọc nhiều hơn và không đại diện.
• Không coi mọi kí hiệu bằng số là đại lượng có thể tính trung bình.
• Phản ví dụ để tự kiểm tra: Số áo cầu thủ là nhãn, không phải số đo.

Bài luyện thêm

• Bảng tuổi học sinh lớp 8 có giá trị 145. Xử lí đầu tiên nên làm gì?
• Khảo sát sở thích thể thao của trường nhưng chỉ hỏi đội bóng đá có đại diện không?
• Muốn ghi nhiệt độ sân trường mỗi giờ, phương pháp phù hợp là gì?
• An coi số áo cầu thủ là dữ liệu số liên tục và tính trung bình số áo. Sai ở đâu?
• Phân loại ba dữ liệu: số sách đọc trong tháng, khối lượng cặp, màu cặp.