Toán lớp 7: Bài 17: Thu thập và phân loại dữ liệu

Mục tiêu bài học

• Phân biệt được dữ liệu định tính và dữ liệu định lượng.
• Đánh giá được tính đại diện của dữ liệu thu thập đơn giản.
• Phát hiện được dữ liệu không hợp lí.

Kiến thức cần nhớ

• Dữ liệu định tính mô tả loại; dữ liệu định lượng là số đếm hoặc số đo.
• Mẫu cần đại diện; giá trị bất hợp lí phải được kiểm tra nguồn.

Khởi động và dự đoán

• Một khảo sát tốt bắt đầu bằng câu hỏi rõ và mẫu phù hợp.

Tự kiểm tra kiến thức nền

• Em hãy nhắc lại: Bảng thống kê.
• Em hãy nhắc lại: Biểu đồ cột.

Phản ví dụ chống học máy móc

• Hỏi riêng một nhóm sở thích đặc thù không đại diện toàn trường.

Ứng dụng và mô hình thực tế

• Khảo sát thói quen học tập và môi trường.

Minh họa trực quan

Minh họa Bài 17: Thu thập và phân loại dữ liệu

Bạn	Số sách	Phương tiện
An	2	Xe đạp
Bình	4	Đi bộ
Chi	3	Xe buýt

Ví dụ giải từng bước

Ví dụ 9

Số phút đọc sách của 5 bạn là 20, 35, 25, 40, 30. Hãy lập bảng tần số giá trị và nhận xét.

1. 1 Sắp xếp tăng dần.
2. 2 Đếm số lần xuất hiện của từng giá trị.
3. 3 Nêu khoảng nhỏ nhất-lớn nhất.

Đáp án: Mỗi giá trị 20, 25, 30, 35, 40 xuất hiện 1 lần; dữ liệu trải từ 20 đến 40 phút.

Ví dụ 10

Thiết kế cách khảo sát thời gian sử dụng điện thoại mỗi ngày của học sinh khối 7 sao cho tương đối đại diện.

1. 1 Xác định tổng thể là toàn khối 7.
2. 2 Chọn mẫu ngẫu nhiên ở từng lớp.
3. 3 Chốt câu hỏi, đơn vị và cách ghi.

Đáp án: Chọn ngẫu nhiên học sinh từ tất cả các lớp 7, dùng cùng một câu hỏi/đơn vị giờ hoặc phút và ghi dữ liệu ẩn danh.

Ví dụ 11

Dữ liệu nhiệt độ buổi trưa trong tuần là 31, 32, 310, 30, 33, 32, 31 (°C). Hãy phát hiện và đề xuất xử lí.

1. 1 So sánh 310 với các giá trị còn lại.
2. 2 Đánh dấu ngoại lệ không hợp lí.
3. 3 Đối chiếu bản ghi gốc rồi mới sửa.

Đáp án: Giá trị 310°C bất hợp lí, cần đối chiếu nguồn; có thể là lỗi nhập 31,0°C nhưng không tự ý sửa khi chưa xác minh.

Lỗi sai thường gặp

• Một phiếu hỏi “Bạn có đồng ý môn Toán rất thú vị không?” dễ gây lỗi gì? Từ “rất thú vị” thể hiện định hướng sẵn.
• Để ước lượng tỷ lệ học sinh thích bóng đá, chỉ khảo sát đội tuyển bóng đá của trường. Giải thích vì sao kết quả dễ sai lệch. Cách chọn mẫu gắn trực tiếp với sở thích đang đo.
• Không tự sửa ngoại lệ khi chưa đối chiếu dữ liệu gốc.
• Phản ví dụ để tự kiểm tra: Hỏi riêng một nhóm sở thích đặc thù không đại diện toàn trường.

Bài luyện thêm

• Khảo sát món ăn yêu thích của trường nhưng chỉ hỏi 10 thành viên câu lạc bộ nấu ăn có hạn chế gì?
• Bảng tuổi của học sinh lớp 7 có một giá trị 145 tuổi. Cần xử lí thế nào?
• Bảng số sách đọc trong tháng là: An 2, Bình 4, Chi 3, Dũng 4. Có bao nhiêu bạn đọc 4 cuốn?
• Một phiếu hỏi “Bạn có đồng ý môn Toán rất thú vị không?” dễ gây lỗi gì?
• Số phút đọc sách của 5 bạn là 20, 35, 25, 40, 30. Hãy lập bảng tần số giá trị và nhận xét.